Κρασί στο Χωριό Όμοδος: Όλα όσα να Γευτείτε, να Δείτε και να Κάνετε στις Πλαγιές του Τροόδους
Το απόγευμα που οδηγήσαμε για πρώτη φορά προς τον Όμοδο, παραλίγο να χάσουμε την ταμπέλα. Το GPS έλεγε ότι φτάσαμε, αλλά ο δρόμος συνέχιζε να ανηφορίζει μέσα από αναβαθμίδες αμπελώνων, με τα κλήματα βαριά από τους καρπούς του τέλους Σεπτεμβρίου και τον αέρα δέκα βαθμούς δροσερότερο από την παραλία που είχαμε αφήσει πίσω μας σαράντα λεπτά νωρίτερα. Κατόπιν η άσφαλτος στένεψε σε μονή λωρίδα, μια καμπάνα εκκλησίας χτύπησε μία φορά από κάπου που δεν μπορούσαμε να δούμε, κι ξαφνικά το χωριό ξεδιπλώθηκε μπροστά μας: πέτρινοι τοίχοι, κεραμιδένιες στέγες που κυλούσαν κατηφορικά στην πλαγιά, και η αναμφίβολη μυρωδιά της ζύμωσης σταφυλιών να κουβαλιέται από μια αύρα που έμοιαζε να το κάνει αυτό εδώ και αιώνες.
Παρκάραμε κάτω από μια μουριά, μπήκαμε στην κεντρική πλατεία, κι ένας άντρας που δεν είχαμε ξαναδεί μας πρόσφερε ένα μικρό ποτήρι με κάτι σκούρο και γλυκό. «Από τον κήπο μου», είπε. Αυτό ήταν δώδεκα χρόνια πριν. Έχουμε επιστρέψει περισσότερες φορές απ' όσες μπορούμε να μετρήσουμε, κι ο Όμοδος εξακολουθεί να κάνει ακριβώς αυτό: σε αιφνιδιάζει, σε τραβάει μέσα του, και σε κάνει να αναρωτιέσαι γιατί ασχολείσαι καθόλου με beach bars.
Γιατί ο Όμοδος Ανήκει σε Κάθε Οινικό Ταξιδιωτικό Πρόγραμμα στην Κύπρο
Γιατί ο Όμοδος Ανήκει σε Κάθε Οινικό Ταξιδιωτικό Πρόγραμμα στην Κύπρο
Βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 800 μέτρων στις νότιες πλαγιές του Τροόδους, χωμένο σε μια κοιλάδα όπου τα Κρασοχώρια, τα ιστορικά οινοποιητικά χωριά της επαρχίας Limassol, παράγουν κρασί από τότε που οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν υπήρχαν καν. Το κρασί του χωριού Όμοδος δεν είναι ένα μόνο στυλ ή μια μόνο γεύση. Είναι ένας ολόκληρος πολιτισμός χτισμένος γύρω από το σταφύλι, και αν έχετε έστω και επιφανειακό ενδιαφέρον για το κρασί, το φαγητό ή τα ορεινά χωριά που δεν έχουν αδειάσει από τον τουρισμό, αυτή είναι η στάση που πρέπει να βάλετε στις προτεραιότητές σας.
Από το Limassol, η διαδρομή διαρκεί περίπου 45 λεπτά. Από την Paphos, υπολογίστε λίγο πάνω από μία ώρα. Σε κάθε περίπτωση, η διαδρομή ανεβαίνει μέσα από ένα από τα πιο όμορφα αγροτικά τοπία του νησιού: αμπελώνες σε τακτικές σειρές πάνω σε σκουριόχρωμες πλαγιές, αμυγδαλιές, χαρουπιές, και κανένα κατσίκι που στέκεται σε κάτι που δεν θα έπρεπε. Για όσους σχεδιάζουν το πρώτο τους ταξίδι, ο οδηγός μας για την Κύπρο καλύπτει τις γενικές πρακτικές λεπτομέρειες, αλλά ο Όμοδος αξίζει το δικό του κεφάλαιο.
Αυτό που ξεχωρίζει αυτό το χωριό από τη ντουζίνα άλλων οινοχωριών στα Κρασοχώρια δεν είναι κάποιο συγκεκριμένο πράγμα. Είναι η συσσώρευση: ένα μοναστήρι που υπάρχει εδώ από τον τέταρτο αιώνα, μια κεντρική πλατεία που λειτουργεί ως καθιστικό ολόκληρης της κοινότητας, οινοποιεία που μπορείτε να περπατήσετε ανάμεσά τους σε πέντε λεπτά, και έναν ρυθμό ζωής που αληθινά δεν έχει σχεδιαστεί για επισκέπτες. Εδώ ζουν άνθρωποι. Εδώ καλλιεργούν σταφύλια. Εδώ διαφωνούν για το ποδόσφαιρο. Είστε ευπρόσδεκτοι να συμμετέχετε, αλλά κανείς δεν παίζει ρόλο για χάρη σας.
Πώς ο Όμοδος Έγινε Οινοχωριό (και Δεν Σταμάτησε Ποτέ)
Την πλήρη ιστορία την ακούσαμε πρώτη φορά από έναν οινοποιό που λέγεται Γιάννης, ενώ στεκόμασταν στην αυλή του μοναστηριού δίπλα σε ένα πέτρινο πιεστήριο που έδειχνε παλαιότερο από οτιδήποτε είχαμε αγγίξει ποτέ. Έβαλε το χέρι του επίπεδο στη λεκάνη και είπε: «Πέντε χιλιάδες χρόνια, ίσως και περισσότερο. Κανείς δεν ξέρει πραγματικά πότε ξεκίνησε εδώ.» Αρχαιολογικά ευρήματα από την ευρύτερη οινοπαραγωγική περιοχή του Limassol το επιβεβαιώνουν. Η καλλιέργεια αμπελιών σε αυτούς τους λόφους χρονολογείται χιλιάδες χρόνια πριν, και το ιδιαίτερο μικροκλίμα γύρω από τον Όμοδο - ζεστές μέρες, δροσερές νύχτες, ασβεστολιθικά εδάφη με καλή στράγγιση - το διατήρησε αδιάλειπτο έως σήμερα.
Η ταυτότητα του χωριού είναι αχώριστη από τη Μονή του Τιμίου Σταυρού, η οποία κατέχει το κέντρο του Όμοδου από τουλάχιστον τον τέταρτο αιώνα μ.Χ. Οι μοναχοί εδώ δεν προσεύχονταν απλώς. Συντηρούσαν αμπελώνες, τελειοποιούσαν τεχνικές οινοποίησης, και κράτησαν ζωντανή την παράδοση μέσα από την Οθωμανική κυριαρχία, τη Βρετανική αποικιοκρατία, και τα πάντα ενδιάμεσα. Το να γλιστράς τα δάχτυλά σου κατά μήκος των αυλακιών εκείνου του παλιού πιεστηρίου που μας έδειξε ο Γιάννης σου λέει τα πάντα για το τι είχε μεγαλύτερη σημασία για τους ανθρώπους που έχτισαν αυτό το μέρος.
Σε εκείνο ακριβώς το σημείο, ένα απόγευμα Οκτωβρίου, αχνοβλέποντας στο φως που έρχονταν μέσα από τα τόξα του μοναστηριού, κάποιος μας εξήγησε για πρώτη φορά τη σύνδεση με την Κομανδαρία. Ο Όμοδος βρίσκεται εντός της οριοθετημένης οινικής περιοχής Κομανδαρία, της ζώνης που παράγει αυτό που αποκαλείται συχνά το παλαιότερο ονομασμένο κρασί του κόσμου. Η Κομανδαρία είναι ένα γλυκό κεχριμπαρένιο επιδόρπιο κρασί φτιαγμένο από ηλιοξηρασμένες ποικιλίες Ξυνιστέρι και Μαύρο, που παράγεται σε αυτούς τους λόφους από την εποχή των Σταυροφόρων. Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος φέρεται να το γεύτηκε κατά τη διάρκεια της Τρίτης Σταυροφορίας και να το ανακήρυξε «το κρασί των βασιλιάδων και τον βασιλιά των κρασιών». Δεν μπορούμε να επαληθεύσουμε τα ακριβή λόγια του Ριχάρδου, αλλά μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι το κρασί είναι εξαιρετικό. Η οινοποιητική κληρονομιά της Κύπρου είναι ένας από τους πολλούς λόγους που το νησί ανταμείβει τη βαθύτερη εξερεύνηση πέρα από τα παραλιακά θέρετρα.
Μετά το 1974, όταν η διχοτόμηση του νησιού ανέτρεψε τις αγροτικές οικονομίες σε όλο τον νότο, ο Όμοδος ησύχασε. Οι νέοι έφυγαν για Limassol και Λευκωσία. Οι αμπελώνες εγκαταλείφθηκαν. Μια μεγαλύτερη γυναίκα που γνωρίζουμε στο χωριό μας είπε κάποτε ότι τη δεκαετία του 1980 μπορούσες να περπατάς στην πλατεία το μεσημέρι χωρίς να δεις ψυχή. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, όμως, μια αργή αναγέννηση έχει πάρει σάρκα και οστά. Οικογένειες έχουν επιστρέψει. Νέα οινοποιεία άνοιξαν δίπλα στον παλιό συνεταιρισμό. Ο Όμοδος σήμερα μοιάζει με ένα χωριό που ξέρει τι παραλίγο να έχασε και αποφάσισε, σταθερά, να το κρατήσει.
Η Κεντρική Πλατεία: Εκεί που Αρχίζει Κάθε Επίσκεψη
Η Κεντρική Πλατεία: Εκεί που Αρχίζει Κάθε Επίσκεψη
Κάθε δρόμος στον Όμοδο οδηγεί τελικά στην πλατεία, και είναι ένας από τους πιο αληθινά ατμοσφαιρικούς δημόσιους χώρους του νησιού. Δεν είμαστε συναισθηματικοί. Έχουμε καθίσει σε αυτή την πλατεία με βροχή Ιανουαρίου και καύσωνα Αυγούστου, και λειτουργεί κάθε φορά.
Τα καλντερίμια κάτω από τα πόδια σου είναι ανώμαλα και αρχαία. Κατά μήκος της βόρειας πλευράς, η πρόσοψη της Μονής δεσπόζει, με την τοξωτή είσοδό της δροσερή και σκοτεινή ακόμα και στο μεσημέρι. Ένα τεράστιο παλιό κλήμα, χοντρό σαν μηρός άντρα, σέρνεται πάνω από μια πέργκολα που σκιάζει τη μισή πλατεία. Από κάτω, τραπέζια από δύο ή τρία ανταγωνιστικά καφενεία επικαλύπτονται με τρόπο που καθιστά αδύνατο να καταλάβεις σε ποιανού έδαφος κάθεσαι. Κανείς δεν νοιάζεται.
Το πρωί είναι η καλύτερη ώρα αν θέλετε την πλατεία σχεδόν για τον εαυτό σας. Στις 9 το πρωί καθημερινή την άνοιξη ή το φθινόπωρο, μπορεί να τη μοιράζεστε με τρεις ηλικιωμένους που πίνουν κυπριακό καφέ και μια γάτα χωρίς ιδιαίτερο πρόγραμμα. Τα σαββατοκύριακα απόγευμα από Μάιο έως Οκτώβριο φέρνουν ομαδικές εκδρομές, που συνήθως φτάνουν με πούλμαν γύρω στις 11 και φεύγουν μέχρι τις 2. Η συμβουλή μας: φτάστε στις 10 ή ελάτε μετά τις 3, όταν η πλατεία αδειάζει πάλι και το απογευματινό φως μετατρέπει την πέτρα του μοναστηριού από γκρι σε χρυσό.
Παραγγείλτε ένα κυπριακό καφέ (μέτριο, αν δεν είστε σίγουροι) και ένα πιάτο λουκούμι από όποιο καφενείο έχει το πιο φιλικό νεύμα. Καθίστε τουλάχιστον τριάντα λεπτά. Αυτό δεν είναι μέρος για να φωτογραφίσεις και να φύγεις. Μόνο όταν μείνεις αρκετά ώστε το χωριό να ξεχάσει ότι είσαι επισκέπτης, η πλατεία αποκαλύπτει τον αληθινό της χαρακτήρα.
Κρασί του Χωριού Όμοδος: Τι να Γευτείτε και Πού
Η εκπαίδευσή μας στις αμπελουργικές ποικιλίες του Όμοδου έγινε ένα μπουκάλι τη φορά, συνήθως με έναν οινοποιό να ακουμπάει σε ένα βαρέλι και να διορθώνει την προφορά μας.
Πρώτο ήρθε το Ξυνιστέρι. Ένας τοπικός παραγωγός μάς έχυσε ένα ποτήρι από δεξαμενή ανοξείδωτου χάλυβα ένα ζεστό απόγευμα Μαΐου και είπε: «Αυτή είναι η Κύπρος σε ένα ποτήρι. Πιείτε το πριν από οτιδήποτε άλλο.» Είχε δίκιο. Αυτή η ντόπια λευκή ποικιλία παράγει κρασιά που κυμαίνονται από τραγανά και εσπεριδοειδή έως πλουσιότερες, βαρελάτες εκδοχές με νότες μελιού και γλυκόπετρας. Είναι η πιο διαδεδομένη λευκή ποικιλία του νησιού, και στο υψόμετρο του Όμοδου, οι δροσερές νύχτες της προσδίδουν οξύτητα που οι παράκτιοι αμπελώνες δεν μπορούν να αντιστοιχίσουν.
Το Μαύρο το μάθαμε με τον παλιό τρόπο: ένας συνταξιούχος αγρότης μάς έχυσε ένα αφτίκετο κόκκινο από πλαστικό κανάτα σε ένα χωριάτικο μεσημεριανό, και όταν ρωτήσαμε τι ήταν, μας κοίταξε σαν να είχαμε ρωτήσει τι χρώμα έχει ο ουρανός. Το Μαύρο είναι η ποικιλία-εργαλείο, καλλιεργούμενη εδώ για χιλιετίες, χρησιμοποιούμενη για τα πάντα, από επιτραπέζιο κρασί έως Κομανδαρία. Οι μεγαλύτεροι οινοποιοί εξακολουθούν να την ορκίζονται. Οι νεότεροι παραγωγοί τείνουν να την ανακατεύουν ή να απευθύνονται σε κάτι πιο μοδάτο.
Αυτό το πιο μοδάτο είναι το Ματθεφτικό, και άλλαξε αυτό που νομίζαμε ότι μπορεί να είναι το κυπριακό κρασί. Το πρώτο σοβαρό δείγμα το δοκιμάσαμε στο Κτήμα Δαφέρμου, ένα μικρό οικογενειακό κτήμα λίγο έξω από το χωριό. Βαθύ χρώμα. Σκούρα φρούτα με στρώσεις κάτι πικάντικου και σχεδόν σαβουράτου. Αρκετά δομημένο για να παλαιωθεί. Αυτή είναι η ποικιλία που παραλίγο να εξαφανιστεί εντελώς, επειδή χρειάζεται μια ποικιλία επικονιαστή φυτεμένη κοντά και οι αποδόσεις είναι επίμονα χαμηλές. Αλλά τα κρασιά που παράγει έχουν κερδίζει μετάλλια στα Decanter World Wine Awards τα τελευταία χρόνια, και για καλό λόγο. Οι γευσιγνωσίες στο Κτήμα Δαφέρμου είναι ανεπίσημες και προσωπικές. Περιμένετε να πληρώσετε γύρω στα 10 με 15 ευρώ για μια καθοδηγούμενη συνεδρία με τέσσερα ή πέντε κρασιά, συχνά συνοδευόμενα από τοπικό τυρί και αποξηραμένα φρούτα. Τηλεφωνήστε εκ των προτέρων, ειδικά τον χειμώνα.
14 τοποθεσίες
